Kritik Tayvan seçimleri bu hafta: Xi, Biden ve korkulan Tayvan savaşının 10 trilyon dolarlık maliyeti

Merhabalar,

Tayvan için yapılacak bir savaşın kan ve hazine açısından maliyeti o kadar büyük olacaktır ki, statükodan en mutsuz olanların bile bunu riske atmamak için nedenleri vardır. Bloomberg Economics’in tahminlerine göre bu maliyet yaklaşık 10 trilyon dolar, yani küresel GSYH’nin yaklaşık %10’una denk geliyor ki bu da Ukrayna’daki savaşın, Covid salgınının ve Küresel Mali Krizin yarattığı darbeyi gölgede bırakıyor.

Çin’in artan ekonomik ve askeri gücü, Tayvan’ın gelişen ulusal kimlik duygusu ve Pekin ile Washington arasındaki kırılgan ilişkiler, bir kriz için gerekli koşulların mevcut olduğu anlamına geliyor. Boğazlar arası ilişkilerin gündemde olduğu 13 Ocak’taki Tayvan seçimleri potansiyel bir parlama noktası.

Çok az kişi yakın bir Çin istilasına yüksek ihtimal veriyor. Halk Kurtuluş Ordusu kıyıya asker yığmıyor. Çin ordusundaki yolsuzluk raporları Devlet Başkanı Xi Jinping’in başarılı bir harekat yürütebileceğine dair şüpheler yaratıyor. ABD’li yetkililer, Başkan Joe Biden ile Xi arasında Kasım ayında yapılan ve yabancı yatırımcıları cezbedecek “iç açıcı” önlemler vaat eden zirvede gerilimin bir nebze hafiflediğini söylüyor.

Yine de Ukrayna ve Gazze’de patlak veren savaş, uzun süredir devam eden gerginliklerin nasıl çatışmaya dönüşebileceğini hatırlatıyor. Wall Street yatırımcılarından askeri planlamacılara ve Tayvan’ın yarı iletkenlerine bel bağlayan iş dünyasına kadar herkes riskten korunmak için harekete geçti bile.

Pentagon’daki ulusal güvenlik uzmanları, ABD ve Japonya’daki düşünce kuruluşları ve küresel danışmanlık firmaları, Çin’in Tayvan’ı denizden “karantinaya” alması, Tayvan’ın dış adalarını ele geçirmesi ve tam ölçekli bir Çin işgali gibi senaryolar üzerinde çalışıyor.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nde Çin uzmanı olan Jude Blanchette, danışmanlığını yaptığı çok uluslu şirketlerin Tayvan krizine olan ilgisinin Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinden bu yana “patladığını” söylüyor. Konuşmaların %95’inde bu konu gündeme geliyor.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ve dünya Covid karantinasından çıkarken yaşanan yarı iletken kıtlığı, küresel ekonomiyi nelerin beklediğine dair küçük bir fikir veriyor. Tayvan Boğazı’ndaki savaşın etkisi çok daha büyük olacaktır.

Tayvan, dünyanın gelişmiş mantık yarı iletkenlerinin çoğunu ve çiplerini üretmekte. Küresel olarak, toplam katma değerin %5,6’sı çipleri doğrudan girdi olarak kullanan sektörlerden geliyor – yaklaşık 6 trilyon dolar. Çip devi Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. şirketinin ilk 20 müşterisinin toplam piyasa değeri yaklaşık 7,4 trilyon dolardır. Tayvan Boğazı dünyanın en işlek nakliye yollarından biridir.

Kriz Maliyetinin Modellenmesi

Bloomberg Economics iki senaryoyu modellemiştir: ABD’yi yerel bir çatışmanın içine çeken bir Çin istilası ve Tayvan’ın dünyanın geri kalanıyla ticaretini kesen bir abluka. GSYİH üzerindeki etkiyi tahmin etmek için yarı iletken arzına vurulacak darbeyi, bölgedeki nakliyenin aksamasını, ticari yaptırımları ve tarifeleri ve finansal piyasalar üzerindeki etkiyi dikkate alan bir dizi model kullanılmıştır.

Ana kahramanlar, diğer büyük ekonomiler ve bir bütün olarak dünya için en büyük darbe kayıp yarı iletkenlerden geliyor. Tayvan’ın üst düzey çiplerinin vazgeçilmez “altın vida” olduğu dizüstü bilgisayar, tablet ve akıllı telefon üreten fabrika hatları duracaktır. Daha düşük kaliteli çipler kullanan otomobil ve diğer sektörler de önemli bir darbe alacaktır.

Ticaretin önündeki engeller ve finans piyasalarında yaşanacak önemli bir risk şoku da maliyetleri arttıracaktır.

Bir savaş durumunda:

Tayvan ekonomisi yerle bir olur. Bloomberg Economics, yakın geçmişteki benzer çatışmalara dayanarak GSYH’ye %40’lık bir darbe vurulacağını tahmin etmektedir. Kıyılarda yoğunlaşan nüfus ve sanayi üssü, insani ve ekonomik maliyeti arttıracaktır.
Büyük ticaret ortaklarıyla ilişkileri kesilen ve gelişmiş yarı iletkenlere erişimi olmayan Çin’in GSYH’si %16,7’lik bir darbe alacaktır.
Aksiyonun merkezinden daha uzakta olan ancak yine de tehlikede olan ABD için – örneğin Apple’ın Asya elektronik tedarik zincirine olan bağımlılığı nedeniyle – GSYİH %6.7 azalacaktır.

Dünya genelinde ise GSYH %10,2 oranında azalacak ve bundan en çok Güney Kore, Japonya ve diğer Doğu Asya ekonomileri etkilenecektir.

ABD’li yetkililer, Çin’in abluka tatbikatı olarak görülen geniş çaplı deniz tatbikatları yaptığı Pelosi ziyaretinin yarattığı serpintinin, uyumlu tepkiler için diplomatik kas hafızası oluşturmaya yardımcı olduğunu söyledi.

“Çin’in söylemi ve Halk Kurtuluş Ordusu’nun Pelosi’nin ziyaretine verdiği yanıt, sessiz bir kurumsal beklenmedik durum ve senaryo planlaması dalgasını tetikledi” diyen Eurasia Group’un Çin uygulamasının genel müdürü ve daha önce Dışişleri Bakanlığı’nda en üst düzey Çin politikası yetkilisi olan Rick Waters, sözlerini şöyle sürdürdü.

Bloomberg Economics ayrıca Tayvan’ın Çin anakarası tarafından bir yıl boyunca ablukaya alınmasının küresel ekonomi için ne anlama geleceğini de modellemiştir:

Küçük, açık bir ekonomi olan ve ticaretle büyüyen Tayvan için GSYH ilk yıl %12.2 azalacaktır.
Çin, ABD ve bir bütün olarak dünya için GSYH ilk yılda sırasıyla %8.9, %3.3 ve %5 azalacaktır.

Savaş senaryosuna göre daha küçük etkinin nedeni, küresel ekonomi Tayvan’ın tüm çiplerine erişimini kaybederken, diğer şokların – ABD ve müttefikleri ile Çin arasındaki gümrük tarifeleri, Asya gemiciliğindeki aksama ve finansal piyasa yansımaları dahil – küçültülmüş olmasıdır.

Bloomberg Economics’in çalışması -bildiğimiz kadarıyla- jeopolitik ve ekonomik modelleme uzmanlığını bir araya getirmesi bakımından benzersizdir. Yine de sonuçlar önemli ölçüde senaryo varsayımlarından etkilenmektedir ve belirsizlik aralığı geniştir. Daha kısa süreli ve yarı iletken tedarik ve ticaretinde daha az önemli aksaklıklara yol açacak bir savaş veya abluka daha küçük bir etkiye sahip olacaktır.

Sonucu Belli Bir Seçim

Tayvan’daki seçimlerin sonucu ani bir krizi tetiklemese bile, Boğazlar arası ilişkilerin yönünü belirleyecektir.

Halen Demokratik İlerici Parti yönetiminde başkan yardımcısı olarak görev yapan Lai Ching-te, kendisini Pekin ile ilişkileri bozmayı planlamayan bir süreklilik adayı olarak sunmaya özen gösteriyor.

Ancak geçmişte kendisini “Tayvan’ın bağımsızlığı için çalışan pragmatik bir işçi” olarak tanımlamıştı. Adayı kendi topraklarının bir parçası olarak gören Pekin için bağımsızlık için yapılacak herhangi bir resmi girişim kırmızı çizgiyi aşmak anlamına gelecektir. Üst düzey bir yönetim yetkilisine göre Xi, Biden ile yaptığı görüşmede Lai’nin kazanma ihtimalinden duyduğu derin endişeyi dile getirdi.

DPP’nin Washington’daki değerlendirmeyle örtüşen karşı görüşü ise sorunun Tayvan’ın sürekli özerklik arzusu değil Pekin’in kavgacılığı olduğu yönünde.

Lai’nin rakipleri Kuomintang’dan Hou Yu-ih ve Tayvan Halk Partisi’nden Ko Wen-je, adanın fiili bağımsızlığından ödün vermeden Tayvan’ın dev komşusuyla ilişkileri geliştirmek için pragmatik adımlar atmayı vaat ediyor.

ABD’li yetkililer Çin’in askeri saldırılar, ekonomik yaptırımlar ve siber saldırılar gibi gri bölge taktikleriyle seçime çok yönlü bir tepki vermeyi planlıyor olabileceğini söylüyor.

Washington ve Taipei’deki yetkililer, Ocak ayındaki seçimden Mayıs ayında yeni başkanın göreve başlamasına kadar geçen sürenin Çin’in Tayvan’ın bir sonraki başkanını sıkıştırmaya yönelik eylemleri için tehlikeli bir bölge olduğunu söylüyor.

Bloomberg Big Take


Güncel haberler için bizi takipte kalmayı unutmayın!

Yorum yapın